Góc tìm hiểu: Ẩn dụ là gì? Hoán dụ là gì? Phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Trong tiếng Việt có rất nhiều biện pháp tu từ trong đó để phân biệt giữa chúng với nhau thật sự rất khó. Đặc biệt là phân biệt giữa phép tu từ ấn dụ và hoán dụ. Vậy ẩn dụ là gì? Hoán dụ là gì? Làm thế nào để phân biệt được ẩn dụ và hoán dụ? Hãy cùng lessonopoly tìm hiểu qua bài viết sau đây!

Ẩn dụ là biện pháp tu từ mà người viết dùng tên của sự vật, hiện tượng này để gọi tên sự vật, hiện tượng khác
Ẩn dụ là biện pháp tu từ mà người viết dùng tên của sự vật, hiện tượng này để gọi tên sự vật, hiện tượng khác

Ẩn dụ là gì?

Ẩn dụ là biện pháp tu từ mà người viết dùng tên của sự vật, hiện tượng này để gọi tên sự vật, hiện tượng khác. Giữa hai đối tượng có nét tương đồng về đặc điểm nào đó (tính chất, trạng thái, màu sắc…), nhằm làm tăng khả năng gợi cảm, gợi hình cho sự diễn đạt. Hoặc các bạn có thể hiểu khái quát rằng ẩn dụ là hình thức thay đổi tên gọi của sự vật hiện tượng có tên là A bằng sự vật hiện tượng có tên là B, trong đó A với B có nét tương đồng với nhau.

Ẩn dụ (tiếng Latin là metaphoria; xem nguồn gốc tiếng Hy Lạp dưới đây), là một hình thái trong văn nói hay một cụm từ được dùng để thể hiện một cụm từ khác có cùng hoặc gần sắc thái nghĩa. Lối ẩn dụ này được sử dụng thường xuyên trong văn học, đặc biệt là thơ – một bài viết có ít từ vựng, nơi mà cảm xúc và những ý tứ trong nó lại được dùng để liên tưởng đến những vật hay đặc tính trong bài khác. Nó so sánh hai sự vật mà không dùng những cụm từ hoặc từ ‘như’, ‘như là’,’giống như’. Khác với lối so sánh, lối ẩn dụ đạt tới một mức độ cao hơn. Thay vì yêu cầu chúng ta mô tả một sự vật, sự kiện một cách thông thường, lối ẩn dụ yêu cầu ta mô tả một sự vật, sự kiện mà lại lấy hình ảnh của sự vật sự kiện khác. Khái niệm ẩn dụ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp μεταφορά (metaphora), hay có nghĩa là “sự chuyển”, hoặc trong nghĩa μεταφέρω (metaphero) có nghĩa là “suy ra, dịch ra” hoặc còn trong cụm nghĩa μετά (meta), “giữa” + φέρω (phero), “tạo ra”.

Hãy theo dõi video sau đây để hiểu ẩn dụ là gì các bạn nhé!

Hoán dụ là gì?

Hoán dụ là cách gọi tên sự vật, hiện tượng khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có nét tương cận 
Hoán dụ là cách gọi tên sự vật, hiện tượng khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có nét tương cận

Hoán dụ là cách gọi tên sự vật, hiện tượng khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có nét tương cận với nó nhằm làm tăng sức gợi, hình gợi cảm cho sự diễn đạt.

Hoán dụ gồm có 4 kiểu thường gặp:

Lấy một bộ phận để gọi toàn thể;

Lấy một vật chứa đựng để gọi 1 vật bị chứa đựng;

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật;

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

Hoán dụ được thực hiện bằng các phương thức quan hệ cặp đôi với nhau như:

Bộ phận và toàn thể: Ví dụ: Đàn bà dễ có mấy tay.Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan (thơ Nguyễn Du), thì các từ tay, mặt, gan không mang nghĩa đen chỉ đối tượng (cái tay, khuôn mặt, bộ gan) mà dùng để chỉ con người trong nghĩa bóng của nó, như vậy bộ phận của con người được dùng để chỉ chính con người.

Đồ vật và chất liệu. Ví dụ nói vàng bạc đeo đầy người thì vàng, và bạc là chất liệu lại được hoán dụ để chỉ đồ vật như nhẫn, hoa tai, dây chuyền… của người đeo nó).

Vật phẩm và người làm ra nó. Ví dụ câu đọc Nam Cao, ta có thể hiểu sâu về thân phận khốn cùng của người nông dân sống dưới chế độ cũ, thì đọc Nam Cao ở đây là chỉ tác phẩm của Nam Cao.

Các đặc điểm nghệ thuật của hoán dụ gắn với bút pháp của tác giả, tính chất của phong cách văn học, đặc thù văn hóa và ngôn ngữ của dân tộc; tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu văn.

Các hình thức ẩn dụ

Các biện pháp tu từ trong tiếng Việt
Các biện pháp tu từ trong tiếng Việt

Ẩn dụ hình thức

Ẩn dụ hình thức đó chính là việc người nói người viết giấu đi một phần ý nghĩa

Ví dụ:

“Về thăm nhà Bác bỏ Làng Sen

Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng.”

=> Thắp: Đó chính là biện pháp ẩn dụ để chỉ hoa râm bụt đang nở.

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

=> Kẻ trồng cây đó là những con người lao động, ám chỉ những người tạo ra thành quả lao động.

Ẩn dụ cách thức

Ẩn dụ cách thức đó chính là hình thức một vấn đề thông qua vô số cách, việc ẩn dụ này giúp người diễn đạt đưa hàm ý vào câu nói.

Ví dụ: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.

=> Kẻ trồng cây: Là hình ảnh ẩn dụ ám chỉ những người dân lao động, tạo ra giá trị lao động.

Ẩn dụ phẩm chất

Ẩn dụ phẩm chất là hình thức dùng phẩm chất của sự việc vật hoặc hiện tượng kỳ lạ này bằng phẩm chất của sự việc vật, hiện tượng kỳ lạ khác cả hai phải khởi sắc tương đồng.

Ví dụ:

“Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm”

=> Người cha: là hình ảnh ẩn dụ nói đến Bác bỏ Hồ

an du la gi 04

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác là hình thức miêu tả tính chất, đặc điểm của sự vật được nhận biết bằng giác quan này nhưng lại được miêu tả bằng từ ngữ sử dụng cho giác quan khác .

Ví dụ: Trời nắng giòn tan: nói đến trời nắng to, có thể làm khô mọi vật.

Xem thêm: Những bài văn tả ngôi trường của em lớp 5 hay và hấp dẫn

Xem thêm: Soạn văn 9: Soạn bài tổng kết từ vựng tiếp theo

Phân biệt ẩn dụ với các biện pháp tu từ

Sự khác nhau giữa hoán dụ và ẩn dụ là gì?

Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng kỳ lạ bằng tên của một sự vật, hiện tượng kỳ lạ khác; giữa chúng có quan hệ gần gũi với nhau, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt.

Các kiểu hoán dụ:

Lấy 1 bộ phận để gọi toàn thể: Ví dụ: anh ấy là chân sút số một của đội bóng

Dùng vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng: Ví dụ: Cả khán đài hò reo, cổ vũ cho đội tuyển Việt Nam – Trường hợp này “khán đài” mang nghĩa là những người dân ngồi trên khán đài

Dùng tín hiệu sự vật để gọi sự vật: Ví dụ: cô gái có mái tóc màu hạt dẻ đang đứng một mình dưới mưa

Dùng những cái cụ thể để nói về cái trừu tượng. Ví dụ:“Một cây làm chẳng nên non/ Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Cái cụ thể ở đây là “một cây” và “ba cây” cái trừu tượng là chỉ số lượng ít nhiều.

Sự giống nhau giữa hoán dụ và ẩn dụ là gì?

Hoán dụ và ẩn dụ đều là những biện pháp tu từ phổ biến, có tác dụng tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt. Bản chất của ẩn dụ và hoán dụ đều là lấy sự vật, hiện tượng kỳ lạ này để diễn tả một sự vật hiện tượng kỳ lạ khác dựa trên quy luật liên tưởng.

an du la gi 05

Sự khác nhau giữa hoán dụ và ẩn dụ 

Hoán dụ và ẩn dụ có cơ sở liên tưởng khác nhau, cụ thể là:

Ẩn dụ dựa trên sự liên tưởng tương đồng. Tức là giữa A và B có điểm giống nhau nên người ta dùng B để thay cho B. Trong số đó, A và B là hai sự vật thuộc hai phạm trù hoàn toàn khác nhau. Ví dụ:“Thuyền đi để bến đợi chờ/ Tình đi nghĩa ở bao giờ quên nhau”. => Thuyền: Đó chính là sự ẩn dụ chỉ người ra đi, bến: là ẩn dụ chỉ người ở lại. Giữa thuyền và người đi, bến và người ở lại sở hữu sự tương đồng với nhau

Hoán dụ là việc liên tưởng tương cận giữa các sự vật, hiện tượng kỳ lạ. Nghĩa là, quan hệ giữa A và B rất gần gũi, nói đến A người ta sẽ liên tưởng đến B. Ví dụ:“Đầu xanh có tội tình gì/ Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi (Nguyễn Du). => Đầu xanh: Là việc hoán dụ chỉ những người dân đang ở độ tuổi trẻ trung. Má hồng: chỉ những cô gái đẹp.

Sự khác nhau giữa so sánh và ẩn dụ là gì?

So sánh: Thường dùng dấu câu hoặc từ so sánh, có thể là so sánh ngang bằng hoặc không ngang bằng. Ví dụ: “Da trắng như tuyết, tóc đen như gỗ mun”. => So sánh được thể hiện qua từ “như”, “da” được so sánh với “tuyết”, “tóc” được so sánh với “gỗ mun”. Hay trong câu “Những ngôi sao 5 cánh thức ngoài kia/ Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con”. => So sánh không ngang bằng được thể hiện qua từ so sánh “chẳng bằng”

Ẩn dụ: Là biện pháp tu từ không cần dùng dấu câu hoặc từ ngữ để phân biệt giữa các sự vật hiện tượng kỳ lạ. Ẩn dụ được ví như một nét so sánh ngầm, sử dụng các sự vật, hiện tượng kỳ lạ khởi sắc tương đồng với nhau.

Luyện tập

Câu 1 (trang 69 SGK lớp 6 tập 2):

Cách 1: nói Theo phong cách bình thường

Cách 2: sử dụng biện pháp tu từ so sánh thông qua từ “như”

Cách 3: sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ

Cách thứ 3 mang nội dung biểu cảm, có tính hình tượng và cảm xúc nhiều hơn

Câu 2 (trang 70 SGK lớp 6 tập 2)

Thể hiện sự hàm ân, tưởng nhớ những người dân đã tạo ra những giá trị cho tất cả chúng ta tiếp nhận

=> Quả: là thành quả được tạo ra

=> Kẻ trồng cây: là người lao động, người tạo ra giá trị

  1. Mang ý nghĩa khuyên răn con người nên tìm môi trường xung quanh tốt để sống

=> Mực – đen: là môi trường xung quanh xấu, người xấu sẽ làm cho tất cả chúng ta lây nhiễm những thói xấu

=> Đèn – sáng: môi trường xung quanh tốt sẽ làm tất cả chúng ta tiếp thu được những thứ tốt đẹp

  1. Tấm lòng son sắt, thủy chung của người ở so với người đi

=> Thuyền: ẩn dụ cho tất cả những người ra đi

=> Bến: tượng trưng cho tất cả những người ở lại

  1. Mặt trời (trong câu: thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ): nói đến Bác bỏ Hồ – người như mặt trời mang lại nguồn sống và cống hiến cho tất cả tất cả chúng ta.

an du la gi 06

Câu 3 (trang 70 SGK lớp 6 tập 2)

(1) Nắng – chảy: ánh sáng đem lại cảm nhận qua sắc tố (nắng vàng, nắng chói chang,…), chảy thể hiện tính chất của sự việc vật (là một chất lỏng). Ánh sáng ở đây được hiện ra như một thứ “chất lỏng” có thể “chảy đầy vai”. Với cách diễn đạt này, ánh sáng trở nên mềm mại, sinh động và gần gũi hơn.

(2)Tiếng rơi là âm thanh được trao biết thông qua thính giác, không thể nhận biết bằng thị giác; sự chuyển đổi cảm giác giúp người đọc có thể hình dung được sự nhẹ nhàng của tiếng rơi với một hình khối cụ thể (“mỏng” cảm nhận bằng xúc giác, “rơi nghiêng” nhận biết thông qua thị giác)

(3) Ướt tiếng cười: “tiếng cười” là âm thanh, được trao biết thông qua thính giác. Ở đây tiếng cười được nhìn thấy, cảm nhận qua xúc giác. Sự chuyển đổi, hòa quyện trận mưa vào tiếng cười của bố thể hiện sự mới mẻ và cách nhìn hồn nhiên của trẻ thơ.

Bài viết trên đã gửi đến bạn những kiến thức liên quan đến ẩn dụ là gì. Hy vọng bài viết trên có thể giúp ích được cho bạn trong các bài học của mình. Hãy ghi nhớ những kiến thức trên để hiểu hơn về biện pháp tu từ ẩn dụ bạn nhé!

 

Trả lời